KĨ NĂNG LẬP PHƯƠNG TRÌNH HÓA HỌC Ở THCS

I- Đặt vấn đề.
1) Lí do chọn đề tài.
- Môn Hóa học là môn khoa học thực nghiệm, gắn liền với hiện tượng thí nghiệm và phương trình hóa học. Ở trường THCS, Hóa học là một môn học mới và rất khó đối với học sinh: nhiều khái niệm, kiến thức rất trừu tượng buộc các em phải tưởng tượng ra, số tiết trong tuần lại rất ít (2tiết/tuần), số tiết luyện tập trong mỗi chương học còn khá ít. Do đó đòi hỏi người giáo viên phải có kĩ năng giảng dạy phù hợp, sáng tạo để học sinh hiểu bài nhanh và hiệu qua đặc biệt là kĩ năng lập phương trình hóa học.
- Là một giáo viên bộ môn Hóa học, muốn giảng dạy tốt chương trình Hóa học ở THCS thì ngoài việc nắm vững nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy còn cần phải nắm vững hệ thống BTHH và cách giải tổng quát cho từng dạng bài tập. Hầu hết bài tập trong hệ thống bài tập hóa học có liên quan đến PTHH. Như vậy phần lập PTHH là rất quan trọng đối với học sinh. Do đó đòi hỏi học sinh phải có kĩ năng lập PTHH tốt, lập PTHH nhanh và chính xác.
- Trong quá trình giảng dạy hóa học ở THCS tôi nhận thấy đa phần học sinh bị lúng túng khi lập PTHH. Bởi vì, với các em học sinh thì PTHH là một kiến thức mới, khó và mới được học và làm quen. Kiến thức hóa học thực tế đòi hỏi chính xác nhưng lại rất trừu tượng, cần phải nhớ nhiều, đặc biệt ở THCS còn nhiều kiến thức cần nhớ máy móc.
- Đặc trưng của hóa học là PTHH. Dựa vào PTHH để giải thích các hiện tượng thực tế, để giải các bài tập có liên quan… Trong quá trình lập PTHH đòi hỏi tốc độ phải nhanh và chính xác nếu không sẽ ảnh hưởng đến kết quả bài học. Vậy làm thế nào để các em học sinh lập PTHH nhanh và chính xác?
- Xuất phát từ các lí do trên mà tôi quyết định nghiên cứu phương pháp giảng dạy phần cân bằng PTHH như thế nào cho có hiệu quả tốt nhất, đặc biệt là cân bằng các PTHH oxi hóa – khử khó.
2) Mục đích:
Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy học sinh thấy khó khăn khi lập PTHH vì thế tôi nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích:
- Giúp các em học sinh biết và hiểu được cách lập PTHH nhanh và chính xác nhất. Từ đó các em có khả năng giải quyết các bài tâïp hóa học còn lại một cách tự tin, chủ động.
- Giúp cho việc đánh giá chất lượng, tiếp thu kiến thức Hóa học của học sinh trong thời gian ngắn, trong một tiết học.
- Tạo cho các em niềm tin, sự yên tâm, say mê học tập và tìm tòi thêm về môn hóa học. Phát huy được quá trình học sinh tự nhận thức, tự khám phá tìm tòi các tri thức Hóa học một cách chủ động, tích cực là quá trình tự phát hiện và giải quyết các vấn đề.
- Góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả dạy học môn hóa học.
II- Phương pháp nghiên cứu:
- Tham khảo các tài liệu về cân bằng PTHH trong SGK và trong tài liệu tham khảo, nghiên cứu cụ thể các phương pháp lập PTHH.
- Thường xuyên trao đổi tìm hiểu về suy nghĩ, cách thức tư duy lập PTHH của học sinh, từ đó hiểu và điều chỉnh phương pháp giảng dạy cho phù hợp với tâm tư, suy nghĩ của học sinh THCS.
- Trao đổi với giáo viên có kinh nghiệm về lập PTHH ở THCS.
- Trực tiếp sử dụng các kĩ năng cân bằng PTHH này trong công tác giảng dạy để rút kinh nghiệm.

III- Nội dung:
1) Một số lưu ý khi lập PTHH:
- Khi cân bằng PTHH không được tự ý thay đổi chỉ sô trong CTHH, chỉ được thêm hệ số trước CTHH.
- Đơn chất trong phản ứng hóa học nên cân bằng sau cùng. Vì hệ số đơn chất có thể là một phân số.
- Trong PTHH có nhóm nguyên tử, nhóm nguyên tử được bảo toàn thì ta coi nó như một đơn vị để cân bằng.
- Ưu tiên cân bằng nguyên tố hóa học có trong duy nhất một CTHH trước sau đó mới cân bằng đến các nguyên tố có trong nhiều CTHH.
2) Các phương pháp cân bằng PTHH
2.1- Phương pháp tính nhẩm:
2.1.1 – Phương pháp
Học sinh tự nhẩm theo phương pháp riêng của từng học sinh.
* Chú ý:
- Xét xem nguyên tố hóa học nào tồn tại trong duy nhất một công thức hóa học thì ưu tiên cân bằng trước.
- Đơn chất nên cân bằng sau cùng.
- Một số trường hợp đặc biệt (xem ví dụ